हाम्रो गाउँघरमा आजसम्म पनि एउटा विडम्बना जीवित छ। पूजा–पाठका लागि बोलाइने ब्राह्मण तथा पुरोहितहरू घरधनीले पकाएको खाना खान मान्दैनन्। यदि खानै परे भने उनीहरूले केवल चिउरा र दही मात्र स्वीकार्छन्। पहिलो नजरमा सामान्य संस्कारझैँ देखिने यो अभ्यास वास्तवमा जातीय विभेद र छुवाछुतको ज्वलन्त उदाहरण हो।
यसरी अरूको हातले पकाएको खाना अशुद्ध ठान्ने, तर “अपवाद” का रूपमा चिउरा–दही खाने परम्परा हाम्रो समाजमा छुवाछुत कति गहिरोसम्म जरा गाडेर बसेको छ भन्ने प्रमाण हो। धर्म र संस्कारको नाममा लुकेको यस्तो भेदभावले आज पनि मानिसलाई “शुद्ध–अशुद्ध” को पर्खालमा बाँडिरहेको छ।
साँचो धर्म भनेको सबैलाई समान दृष्टिले हेर्नु हो, प्रेम र करुणा बाँड्नु हो। तर विडम्बना त के छ भने—भगवानको नाममा पूजा गर्ने पुरोहितका हातमै अझै पनि असमानता, अपमान र विभेदको संस्कार बाँचिरहेको छ।
अब समय आएको छ, हामीले परम्पराको नाममा पुस्तौंदेखि लादिएको यस्तो छुवाछुतलाई प्रश्न गर्ने। पूजा धर्म हो, तर विभेद अपराध हो। समाजमा समानता, सम्मान र सहअस्तित्वलाई अंगीकार नगरी कुनै पनि धर्म पूर्ण हुन सक्दैन।
